Thứ Hai, 31 tháng 8, 2015

Mối nguy tàn phế từ bệnh khớp

Riêng tại Việt Nam, một nghiên cứu mới đây ở TPHCM còn cho thấy, có đến 30% người trên 40 tuổi bị thoái hóa khớp gối (khớp thường bị thoái hóa nhất). Điều đó lý giải vì sao giới chuyên môn và cả cộng đồng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến việc điều trị căn bệnh mạn tính này.
Gối là khớp dễ bị thoái hóa nhất
Y học nhìn nhận thoái hóa khớp là quá trình hư hại sụn khớp, cụ thể là hư hại các sợi collagen và chất nền có trong sụn khớp. Chính vì vậy, rất nhiều người bệnh không ngừng tìm kiếm, bổ sung các sản phẩm chứa thành phần collagen với hi vọng giúp khớp của mình được chắc khỏe.
Tuy nhiên, TS.BS Tăng Hà Nam Anh, Trưởng khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình, BV Nguyễn Tri Phương, cho biết: Có đến 29 loại collagen trong cơ thể người, loại có mặt tại sụn khớp nhiều nhất là collagen type 2, nên nếu sử dụng các loại collagen khác thì không hề có tác động gì đến sụn.
Cũng theo TS.BS Tăng Hà Nam Anh, ngay cả khi sử dụng collagen type 2 thông thường (loại dễ bị biến tính khi tinh chiết hoặc dễ dàng bị biến đổi cấu trúc và đặc tính sinh học khi hấp thụ vào cơ thể người) theo đường uống, thì cũng không có tác dụng với sụn khớp. 
Lý do là sau khi vào trong cơ thể, loại collagen này sẽ bị cắt nhỏ và chỉ có vai trò như các acid amin thông thường, phân bố khắp cơ thể mà không tập hợp được để trở thành nguyên liệu tập trung nuôi dưỡng khớp. 
Trong khi đó, sụn khớp nhận dinh dưỡng qua dịch khớp chứ không được nuôi bởi máu nên hệ miễn dịch không nhận biết được sụn khớp chính là một thành phần của cơ thể.
Khi sụn khớp hư tổn, quá trình viêm diễn ra, một phần các mảnh sụn và sợi collagen đứt gãy thâm nhập vào trong mạch máu, lúc này hệ miễn dịch được kích hoạt để tiến hành dọn dẹp những sợi collagen đứt, vỡ dưới sự chỉ huy của tế bào T-Killer (tế bào dọn dẹp những thành phần bị hư hỏng trong cơ thể).
Đồng thời, hệ miễn dịch sẽ vô tình tấn công tất cả các collagen tương tự - bao gồm cả các collagen còn lành lặn tại sụn khớp. Chính việc "tự hủy hoại" này đã đẩy quá trình thoái hóa sụn khớp diễn ra ngày càng nhanh hơn - TS.BS Nam Anh cho biết thêm.
Những nghiên cứu miễn dịch học phân tử của InterHealth (Mỹ) đã khẳng định, việc sử dụng hoạt chất sinh học UC-II, được tinh chiết bằng công nghệ cao nhằm giữ nguyên cấu trúc phân tử và đặc tính sinh học, sẽ giúp chủ động sửa chữa, tái tạo các tổn hại của sụn khớp và hạn chế tối đa quá trình tự hủy hoại của sụn khớp. 
UC-IIkhi được uống vào cơ thể, 53% sẽ được hấp thu vào máu, trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng cho quá trình tái tạo, nuôi dưỡng sụn khớp.
Phần còn lại (47%) không bị phân huỷ mà đi đến ruột non để tương tác với cơ quan kiểm dịch của cơ thể là mảng Peyer, giúp cơ thể nhận diện collagen như một "người quen", giảm hoạt tính của tế bào T-Killer để không phá huỷ các collagen được hấp thụ, đồng thời ngăn chặn quá trình phá huỷ tự nhiên sụn khớp đang diễn ra, từ đó hỗ trợ làm chậm quá trình thoái hóa khớp.
"Việc cung cấp UC-II cho cơ thể sẽ có tác dụng như "1 mũi tên trúng 2 đích", vừa giúp cơ thể bảo vệ, tái tạo sụn khớp từ nguyên liệu mới là UC-II vừa có tác dụng điều hòa miễn dịch, làm chậm quá trình viêm sụn và ngăn chặn sụn khớp hư hại lan rộng", TS.BS Nam Anh khẳng định.
Các nhà khoa học từ ĐH Harvard cũng đã nghiên cứu về tác dụng của UC-II bằng phương pháp mù đôi, ngẫu nhiên cho dùng UC-II và đối chứng. Kết quả cho thấy nhóm dùng UC-II có nhiều cải thiện đáng kể như ít đau khớp, khớp trơn tru, vận động dễ dàng hơn, tăng gấp đôi sự dẻo dai của khớp…

Gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi

Để tránh các biến chứng do phải nằm lâu trên giường dễ dẫn đến tử vong nên mục tiêu điều trị gãy cổ xương đùi là giúp người bệnh sớm tự vận động, trở lại sinh hoạt.

Do đặc điểm cấu tạo các bè xương ở vùng cổ xương đùi tạo ra nơi đây có một điểm yếu. Mặt khác, đây lại là vùng chịu lực tải từ toàn bộ thân mình phía trên xuống dưới. 
Đặc biệt ở những người lớn tuổi và phụ nữ thời kỳ mãn kinh (là nhóm người có khả năng loãng xương cao), mật độ xương thấp và giòn nên chỉ cần một chấn thương nhỏ hay vận động sai tư thế đều có nguy cơ gãy cổ xương đùi.
Không đi lại được
BV Vạn Hạnh gặp trường hợp một phụ nữ đang ngồi xổm chỉ bị té ngồi bệt xuống đất (chiều cao té chỉ khoảng 10 cm)  vậy mà bệnh nhân cũng bị gãy cổ xương đùi. 
Sau khi té, bệnh nhân cảm thấy đau nhiều ở vùng khớp háng, có thể thấy biến dạng chân so với chân lành, chân bị đau ngắn hơn và bàn chân đổ ra ngoài khi nằm ngửa. Ít khi thấy sưng nề và bầm tím vùng chậu. Đa số bệnh nhân không tự đi lại được.
Tư vấn phẫu thuật thay khớp háng ở Bệnh viện Vạn Hạnh Ảnh: V.H
Tư vấn phẫu thuật thay khớp háng ở BV Vạn Hạnh Ảnh: V.H
Nguồn máu, dinh dưỡng chính để nuôi chỏm xương đùi đi từ cổ lên chỏm xương đùi. Khi gãy cổ xương đùi lệch qua làm mạch máu này đứt, nguồn cung cấp máu sẽ mất đi. Vì vậy, lâu dài, chỏm xương đùi sẽ tiêu dần đi do không có máu nuôi làm cho bệnh nhân không thể đi lại được nữa.
Điều trị không phẫu thuật
Bệnh nhân sẽ mang một dụng cụ (nẹp hoặc bó bột) ở cổ chân để bàn chân hướng thẳng đứng, chống không cho chân xoay ra ngoài. Phương pháp này nhẹ nhàng nhưng không giúp cho bệnh nhân tự vận động được mà phải nằm tại chỗ.
Gãy cổ xương đùi nếu điều trị không phẫu thuật thì nguy cơ tử vong cao vì các biến chứng như loét da ở những vùng tì đè như cùng cụt, vùng mắt cá ngoài, vùng gối, viêm phổi và nhiễm trùng đường tiểu. 
Tắc mạch vì phải nằm lâu, ít vận động nên dễ hình thành những cục máu đông trong lòng mạch máu. Chăm sóc những bệnh nhân trong trường hợp này rất vất vả và khả năng tử vong cho người bệnh rất cao. Vì vậy, chỉ  áp dụng cho những bệnh nhân quá lớn tuổi, sức khỏe kém không mổ được.
Điều trị phẫu thuật
- Kết hợp xương bằng nẹp - vít: Các trường hợp bệnh nhân còn trẻ, xương còn cứng, gãy xương vùng chân của cổ xương đùi có thể kết hợp xương bằng nẹp - vít. Phương pháp này có thể đưa lại kết quả ổn định lâu dài.
- Phẫu thuật bắt vít qua da: Phương pháp này khá đơn giản, bệnh nhân được gây tê tủy sống, nắn chỉnh. Chỉ cần bắt vài vít qua những vết rạch da nhỏ chưa đến 1 cm. Kết quả lâu dài không tốt lắm.
- Phẫu thuật thay khớp: Khi bệnh nhân bị loãng xương kèm thêm cắt đứt nguồn máu nuôi thì khả năng liền xương sau kết hợp xương hầu như không có, biến chứng hoại tử chỏm xương đùi vẫn còn tồn tại nên không đạt được kết quả lâu dài. Vì vậy, phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo có kết quả lâu dài hơn nhiều. Sau mổ, bệnh nhân có thể ngồi dậy được, tự xoay trở, đi lại được bình thường, tránh những biến chứng do nằm lâu.
Trong quá trình điều trị, việc phục hồi chức năng tại giường trước và sau mổ rất cần được quan tâm. Người lớn tuổi cần cẩn trọng khi đi lại, không mang các đôi dép xốp trơn. Thận trọng khi di chuyển, nhất là những nơi trơn trượt như trong phòng vệ sinh, những khoảng sân ướt, hạn chế leo cầu thang... vì đa số các trường hợp gãy cổ xương đùi đều có liên quan đến té ngã.

Nữ giới không nên chủ quan khi chân nổi nhiều gân xanh

Gần đây chân còn có biểu hiện căng tức, mỏi và phù nề quanh mắt cá chân.

Dân văn phòng ngồi nhiều, ít vận động dễ bị suy tĩnh mạch chân. Ảnh minh họa: 123Rf.

Mới đầu thấy mạch máu ở chân nổi lên không khác gì mạng nhện, chị Bình nghĩ một vài ngày là khỏi, có thể tại người đang mệt mỏi nên mới như thế. Thế nhưng mãi chị không thấy mạch máu lặn, cứ nhằng nhịt ở bắp chân. Không những thế, chị hay bị mỏi, nặng chân, nhiều lúc phải gác lên mới dễ chịu.
"Không chịu được, tôi đi khám thì bác sĩ bảo bị suy tĩnh mạch chi dưới. Bệnh cảnh chưa quá nặng chỉ cần uống thuốc, tuy nhiên vẫn phải theo dõi tiếp nếu không đỡ thì sẽ phải phẫu thuật. Chỉ ngại giờ chả dám tung tẩy mặc váy nữa, sợ có ai nhìn thấy lại phát khiếp", chị Bình buồn bã nói.
ThS.BS Nguyễn Trung Anh, Trưởng Khoa Khám bệnh, BV Lão khoa Trung ương cho biết, suy tĩnh mạch chân là một bệnh khá phổ biến, ước tính có khoảng 1/3 dân số Việt Nam mắc bệnh này. Tại bệnh viện, mỗi tuần cũng có hơn 30 bệnh nhân tới khám và điều trị, chủ yếu là nữ giới từ 35 tuổi trở lên.
"Bệnh thường liên quan đến các yếu tố như tuổi (tần suất suy tĩnh mạch tăng dần theo tuổi), béo phì, di truyền, giới tính (nữ mắc nhiều hơn nam), công việc càng đòi hỏi đứng lâu hay ngồi lâu càng làm tăng nguy cơ mắc bệnh... Điều đáng lưu ý là có khá nhiều bệnh nhân nhầm bệnh này với bệnh loãng xương", ThS Trung Anh nói.
Theo bác sĩ, mới đầu, người bệnh có thể thấy những hình mạng nhện màu đỏ hoặc màu xanh ở bắp chân. Khi bệnh nặng hơn, máu bị ứ trệ ở chân khiến người bệnh có cảm giác khó chịu ở chân: căng tức ở bắp chân, mỏi chân... và có các biểu hiện của hội chứng chân không nghỉ (phải rung hoặc gác chân mới có cảm giác dễ chịu).
Nặng hơn nữa thì chân bị thay đổi màu sắc da, loạn dưỡng và chàm hóa da. Nhiều trường hợp không được điều trị, chân sẽ bị loét, thường là ở cổ chân. Bệnh dễ dẫn đến biến chứng như hình thành cục máu đông trong lòng tĩnh mạch giãn, có thể lan lên phổi gây tắc động mạch phổi, có thể dẫn đến tử vong.
BS Trung Anh cũng cho biết, tùy vào cấp độ của bệnh mà các bác sĩ sẽ áp dụng các biện pháp khác nhau: điều trị bệnh dùng thuốc hoặc phẫu thuật chích xơ, rút bỏ tĩnh mạch bị giãn, suy...
Trước đây, hầu hết bệnh nhân bị suy tĩnh mạch từ cấp độ 2 đến 6 thường được chỉ định phẫu thuật rút bỏ các tĩnh mạch giãn. Phương pháp này đòi hỏi phải gây tê tích cực, bệnh nhân phải nằm viện, để lại sẹo. Tuy nhiên, một năm gần đây, BV Lão khoa đã áp dụng cách điều trị bằng laser nội tĩnh mạch. Nguyên tắc là dùng nhiệt từ ánh sáng laser để làm xơ teo tĩnh mạch bị giãn.
Tại miền Bắc, BV Lão khoa Trung ương là bệnh viên công đầu tiên áp dụng thủ thuật này. Ưu điểm là bệnh nhân hồi phục nhanh, sau thủ thuật có thể xuất hiện ngay và đi lại bình thường.
"Đến nay đã có khoảng trên 50 bệnh nhân đã được điều trị bằng phương pháp này. Sau 6 tháng, toàn bộ tĩnh mạch được đốt bằng laser đã teo hết hoặc chỉ nhỏ như sợi xơ mướp. Bệnh nhân hết mọi triệu chứng khó chịu từng gặp trước khi điều trị. Tuy nhiên, chi phí điều trị khá đắt khoảng hơn 1.000 USD mỗi ca", BS Trung Anh cho biết.
Bác sĩ cũng khuyến cáo, khi thấy ở bắp chân có nhiều tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo, đau nhức hoặc bị chuột rút ở bắp chân không rõ nguyên nhân... thì người bệnh cần đi khám để được điều trị kịp thời. 
Với những bệnh nhân đủ điều kiện phẫu thuật nhưng điều kiện kinh tế chưa cho phép thì cần duy trì một chế độ sinh hoạt năng động, đi bộ hằng ngày, chú ý giữ cân nặng cơ thể hợp lý, bỏ thuốc lá... Đồng thời tuyệt đối không ngâm chân trong nước nóng vì sẽ làm tĩnh mạch giãn nở thêm, chân có thể bị sưng to, gây đau nhức thêm.


Dấu hiệu và cách khắc phục chứng loãng xương

Dùng điện thoại sai tư thế dễ bị bệnh cột sống cổ

Tư thế đầu nghiêng về trước 60 độ, phần cổ phải chịu áp lực tương đương công kênh một em bé 8 tuổi trên vai. Thói quen dùng điện thoại sai tư thế khiến cột sống chịu nhiều tổn hại.

Tư thế sai mà nhiều người dùng điện thoại đang mắc phải vốn được các chuyên gia gọi bằng cái tên "text-neck", theo nghiên cứu mới, đang gây ra những tác động tiêu cực lên cột sống.
"Khi chúng ta cúi đầu về phía trước, sức nặng mà cổ phải chịu là 12 kg ở tư thế nghiêng 15 độ. Với góc 30 độ, áp lực tăng lên là 18 kg, 22 kg với góc 45 độ và 27 kg khi cúi 60 độ", BS Kenneth Hansraj, Trưởng khoa Phẫu thuật cột sống, Viện Phẫu thuật cột sống New York, tác giả nghiên cứu cho biết. 
Ông giải thích, phần đầu của cơ thể có khối lượng tầm 4-5 kg, khi cổ chúi về trước hay sau, áp lực đè lên cổ bắt đầu gia tăng.
Đầu càng cúi nghiêng về trước, áp lực lên cổ càng gia tăng. Ảnh: news.com.au
Đầu càng cúi nghiêng về trước, áp lực lên cổ càng gia tăng. Ảnh: news.com.au
Công bố trên National Library of Medicine, nghiên cứu chỉ ra rằng trung bình mọi người dành khoảng 2-4h mỗi ngày cúi đầu nhìn màn hình điện thoại để đọc email, nhắn tin, chơi game hay kiểm tra các thông báo trên mạng xã hội. Điều này đồng ngĩa với 700-1.400h mỗi năm chúng ta đang tự tăng áp lực lên cột sống, nâng nguy cơ đối mặt với những vấn đề về cột sống.
Để dễ hình dung, tờ Washingtonpost so sánh, ở tư thế nghiêm trọng nhất, khi đầu nghiêng 60 độ, cổ phải chịu khối lượng 27 kg, tương đương công kênh một đứa trẻ 8 tuổi trên vai.
Sử dụng điện thoại thông minh đang gia tăng kéo theo những hệ lụy khôn lường về sức khỏe, trong đó có xương khớp. BS Hansraj cảnh báo thói quen dùng điện thoại sai tư thế đang trở thành "bệnh dịch", hay ít nhất đã quá phổ biến hiện nay, đặc biệt là trong giới trẻ. Nếu không sớm được thay đổi, độ tuổi cần được chăm sóc cột sống sẽ ngày một trẻ hóa.
Độ tuổi dùng các thiết bị như smartphone, máy tính bảng đang ngày một trẻ hóa. Ảnh: imgarcade.com
Độ tuổi dùng các thiết bị như smartphone, máy tính bảng đang ngày một trẻ hóa. Ảnh: imgarcade.com
Trước đây, các chuyên gia y tế đã nhiều lần cảnh báo tác động tiêu cực của tư thế dùng điện thoại sai. Theo đó, cứ mỗi inch (2.54 cm) đầu cúi về phía trước, áp lực lên cột sống lại gia tăng gấp đôi. 
Tư thế sai khiến các mô bị kéo căng trong thời gian dài tổn thương, gây đau và viêm, các dây thần kinh bị chèn ép, căng cơ, lâu dần gây thoát vị đĩa đệm và làm mất đường cong tự nhiên của cổ. Đây cũng là nguyên nhân gây chứng đau đầu, các bệnh lý thần kinh, trầm cảm, bệnh tim.
Khuyến nghị của BS Hansraj, mọi người nên kiểm tra các thiết bị như điện thoại, máy tính bảng bằng mắt, không cần thiết phải cúi đầu làm phần cổ bị kéo căng về trước, có ý thức giữ đầu thẳng, hạn chế cúi quá lâu trong thời gian dài. 
Tư thế sử dụng đúng là khi vai và tai thẳng hàng, lưng thẳng; đồng thời nên tập luyện các bài tập cho đầu cổ để thư giãn các cơ.


Bảo vệ khớp gối "mong manh" cho phái nữ

Cả nam và nữ đều có thể mắc các bệnh liên quan đến khớp gối. Tuy nhiên, do những đặc điểm riêng về giới tính, thể lực… phụ nữ bị tổn thương khớp gối hơn nam giới nhiều lần.


Lưu ý khi tập luyện
- Trước khi luyện tập thể dục thể thao, bạn phải khởi động toàn thân và khớp gối để khi vận động cơ thể nói chung và khớp gối nói riêng được trơn tru, thuận lợi.
- Bạn không nên đá chân cao một cách đột ngột để tránh tổn thương khớp gối.
- Trong tập luyện một số môn thể thao dễ gây chấn thương, bạn nên bó khớp gối bằng băng thun để bảo vệ.
Khớp gối "mong manh"
Khi sinh ra, phụ nữ có khung chậu hông rộng hơn nam giới nên trục xương đùi quá nghiêng so với trục khớp gối. Đặc điểm này làm giảm tính cân bằng của cả hệ thống khớp gối, khiến phụ nữ dễ mắc một số tổn thương như dập bong sụn khớp, đứt dây chằng chéo trước… Bên cạnh đó, dây chằng trước của khớp gối ở phụ nữ yếu hơn nam giới nên dễ bị tổn thương trong quá trình sinh hoạt, tập luyện.
Sự thay đổi hormone hàng tháng ở nữ giới cũng dẫn đến tỷ lệ tổn thương khớp gối cao hơn. Trong giai đoạn rụng trứng, nồng độ hormone sinh dục nữ estrogen tăng cao làm dây chằng trước đùi yếu đi. Thêm vào đó, sự dao động của hoạt động thần kinh chính là nguyên nhân khiến nữ giới bị tổn thương khớp gối nhiều hơn nam giới.
Bí quyết nâng niu khớp gối
Những bí quyết giúp bạn giữ gìn "sức khỏe" của khớp gối:
Giữ ấm: Do khớp gối chỉ được che phủ bằng một lớp da, thiếu sự bảo vệ của bắp cơ và mỡ, nên ít được "che chở", nhất là trong điều kiện thời tiết lạnh giá của mùa đông. Vì vậy chúng ta cần giữ ấm cho đầu gối bằng cách mặc quần dài với chất liệu vải thun hay cotton dày, hoặc đi tất dài để thường xuyên giữ ấm chân và đầu gối.
Rèn luyện: Để phòng tránh khớp gối bị xơ cứng, bạn cần thường xuyên tập cử động bằng các động tác như đứng lên, ngồi xuống, xoay tròn khớp gối theo chiều kim đồng hồ và ngược lại để đầu gối được tưới máu nuôi dưỡng đầy đủ, dịch khớp tiết đều đặn, giúp mọi hoạt động được nhịp nhàng.
Buổi tối trước khi ngủ bạn có thể tập động tác duỗi gấp gối bằng cách ngồi tựa lưng ghế, kê một cái gối mềm cao chừng 10-15cm dưới khoeo chân, tập duỗi thẳng chân rồi lại hạ cẳng chân xuống ở tư thế vuông góc với đùi từ 15-20 lần.
Tránh tư thế xấu: Bạn cũng nên tránh các tư thế gây hại cho khớp gối như: ngồi gác chéo chân, ngồi xổm, quỳ gối, khuân vác vật nặng hay đứng lâu… Gập gối quá mức tạo lực ép rất lớn lên mặt sụn khớp và sụn bánh chè, mặt sụn dễ mòn, dập dẫn đến thoái hóa sớm.
Chọn giày dép: Bạn chỉ nên đi giầy dép có đế rộng, độ cao vừa phải, khoảng 3cm. Nếu đi giầy dép cao gót sẽ tăng áp lực lên khớp gối.
Giữ cân nặng lý tưởng: Cân nặng có liên quan mật thiết đến sức chịu lực của khớp gối. Thường xuyên "chở" quá tải khiến khớp gối bị xuống cấp.
Thừa cân đặc biệt sẽ tác động lên khớp gối theo cấp số nhân, bởi vì mỗi bước đi đổ dồn lên khớp gối một lực bằng gấp rưỡi thể trọng, và khi chạy lực này tăng gấp 5 lần thể trọng. Ví dụ người thừa 10kg, lúc chạy bộ có đến 50kg thêm vào áp lực bình thường đè lên mỗi khớp gối.