Viêm khớp do các vi khuẩn lây theo đường tình dục

Ngoài các biểu hiện ở cơ quan sinh dục thì các biểu hiện cơ xương khớp là những triệu chứng thường gặp nhưng ít được người bệnh chú ý đến.

Các bệnh lý gây nên bởi các vi khuẩn, vi rút lây truyền qua đường  tình  dục (Sexually  transmitted  Diseases-STD)  ngày càng  tăng  nhát  là  lứa  tuổi  trẻ.  Vì nhiều người cho rằng các biểu hiện  ở các cơ quan cơ xương khớp ít hoặc không liên quan  đến nhau nên còn chủ quan.

Một lý do nữa là người bệnh thường e ngại, dấu bệnh, không kể  đầy  đủ bệnh sử cho thầy thuốc nên nhiều trường hợp người bệnh  đã không được chữa trị  đúng và kịp thời,  để lại những hậu quả nặng nề, tốn kém tiền của cho người bệnh và xã hội.

Có nhiều vi khuẩn,  vi  rút  lây  theo  đường  tình  dục  gây  nên  viêm  khớp, bài  viết  này  chỉ  xin  giới  thiệu  với  các  bạn  đọc  hai  loại viêm khớp thường gặp: một bệnh có biểu hiện cấp tính (viêm khớp  do  lậu  cầu)  và  một  loại  có  tính  chất  bán  cấp (viêm khớp  do  Clamydia  trachomatis)  để  giúp  các  bạn  phòng  tránh bệnh hiệu quả.

1. Viêm khớp do lậu

Nguyên nhân gây bệnh: Vi khuẩn lậu (Neisseria Gonorrhoea) có  hình  cầu,  trực  tiếp  gây  viêm  khớp  và  có  thể  phân  lập được  ở trong dịch khớp.

Bệnh thường xuất hiện  ở  người trẻ (20-40 tuổi), có  quan hệ giới  tính với những bệnh nhân bị nhiễm vi khuẩn lậu cầu mà không sử dụng các biện pháp phòng vệ (bao cao su...), có nhiều bạn tình, quan hệ với gái mại dâm...
Cần  lưu  ý  rằng  không  phải  cứ  nhiễm  lậu  cầu  là  có viêm khớp, chỉ có 30-50% trường  hợp nhiễm lậu cầu có viêm khớp thực sự.

Do  đó cần phải khai thác kỹ về quan hệ tình dục của người bệnh  để có chẩn  đoán chính xác  đặc biệt quan hệ ngoài hôn nhân của người bệnh vì  đây thường là  đường vào của vi khuẩn.

Triệu chứng của bệnh

- Biểu  hiện  khớp:  Bệnh  nhân  có  biểu  hiện  viêm  khớp  cấp tính  một  khớp  với  đầy  đủ  các  triệu  chứng  như  khớp  sưng nóng đỏ đau rõ rệt, tràn dịch khớp, hạn chế vận động khớp nhiều xuất hiện sau quan hệ tình dục từ vài giờ  đến vài ngày.

Khớp tổn thương thường là khớp lớn như khớp gối, cổ tay, cổ chân... Đôi khi có viêm một vài khớp hoặc chỉ đau khớp  thoáng  qua  hoặc  viêm  các  điểm  bám  tận  của  gân  vào các đầu xương (đau quanh gối, xương gót).

- Ngoài  biểu  hiện  tại  khớp,  viêm  khớp  do  lậu  còn  có  các biểu  hiện  toàn  thân  như  sốt  nhẹ,  ít  khi  sốt  cao,  tổn thương ở ngoài da dưới dạng mụn mủ, ở giữa mụn có các đốm hoại tử.  

Biểu hiện ở cơ quan sinh dục khác nhau giữa nam và nữ : Nhiễm lậu cầu  ở nữ giới thường kín  đáo, ít triệu chứng,  có  thể  thấy  khí  hư  dạng  dịch  mủ  màu  trắng  hoặc vàng, có  mùi  hôi. 

Ngược  lại  ở  nam  giới  thường có biểu hiện rõ ràng như có dịch dạng mủ trắng chảy ra từ miệng sáo của dương vật vào buổi sáng ngay sau khi ngủ dậy hoặc bóp nhẹ vào dương vật sẽ thấy dịch chảy ra (dấu hiệu giọt sương ban mai, tương  đối  điển hình cho viêm niệu  đạo do lậu),  đái buốt,  đái rắt. Lấy dịch này  đem xét nghiệm sẽ tìm thấy vi khuẩn lậu cầu.

Xét nghiệm: Xét nghiệm máu ngoại vi thấy một tình trạng nhiễm khuẩn nói  chung như số lượng bạch cầu tăng, chủ yếu là bạch cầu  đoạn trung tính, tốc  độ máu lắng tăng.

Các xét nghiệm  dịch  khớp sẽ thấy dịch  khớp  thường  màu  vàng,  đục, đôi khi dịch khớp có mủ  đục như nước vo gạo,  độ nhớt giảm, bạch cầu tăng với bạch cầu  đoạn trung tính thoái hóa.

Chụp Xquang khớp thường bình thường ít khi có các tổn thương hẹp khe khớp, huỷ xương về hai  đầu xương  đối diện như viêm khớp do các vi khuẩn sinh mủ khác.

Xét nghiệm dịch mủ từ đường sinh  dục  hoặc  chọc  hút  dịch  khớp  có  thể  phân  lập được  vi khuẩn lậu cầu từ  đường sinh dục trong 50-80% trường hợp; và từ dịch khớp (30%).

Điều trị viêm khớp do lậu cầu như thế nào?

Điều trị viêm khớp do lậu cầu là dùng các kháng sinh và có thể khỏi được hoàn toàn. Trước kia, kháng sinh dùng điều trị lậu chỉ cần penicillin là đủ.

Nhưng do tình trạng kháng thuốc ngày càng nhiều với loại vi khuẩn này, nên thường đổi hỏi phải dùng các kháng sinh nhóm mới hơn, liều cao hơn như Cephalosporin, Spectinomycin, quinolon... trong 7-10 ngày.

Ngoài ra, có thể dùng phối hợp các thuốc chống viêm không steroid, giảm đau để làm thuyên giảm nhanh tình trạng viêm khớp.

Hiếm khi viêm khớp do lậu cầu cần chỉ định chọc hút dẫn lưu dịch khớp hoặc rửa khớp. Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách thì thường không để lại di chứng gì tại khớp.

Song nếu không được điều trị kháng sinh kịp thời và đúng cách thì có thể để lại các di chứng huỷ khớp, dính khớp, nhiễm khuẩn huyết...

2. Viêm khớp do clamydia

Viêm  khớp  do  Clamydia  trachomatis  là  bệnh  thường  gặp  nhất trong nhóm bệnh viêm khớp phản ứng có nguồn gốc lây lan từ đường  tiết  niệu  sinh  dục.

Viêm  khớp  phản  ứng  là  một  bệnh viêm  khớp  vô  khuẩn (không  tìm  thấy  vi  khuẩn  trong  khớp), xuất hiện sau một nhiễm trùng  ở một cơ quan nào đó trong cơ thể,  chủ  yếu  là  nhiễm  khuẩn  hệ  tiết  niệu  sinh  dục  và  hệ tiêu hoá.

Bệnh có mối liên quan  đến yếu tố kháng nguyên hòa hợp  tổ  chức  HLA-B2,  thường  gặp  ở  người  trẻ,  không  có  sự khác biệt về giới. Biểu hiện bệnh  đa dạng, mang  tính chất hệ thống chứ không chỉ giới hạn ở tổn thương khớp.

Lâm sàng:

- Triệu chứng  ở khớp: viêm một hoặc vài khớp chủ yếu  ở chi dưới, không  đối xứng,  đau thắt lưng nhất là vùng  khớp  cùng  chậu,  xuất  hiện 4-8  tuần  sau  quan  hệ  tình dục với người bị  viêm  đường sinh  dục-tiết niệu.  Có thể có viêm  điểm  bám  gân  như  gân  achille,  cân  gan  bàn  chân,  mào chậu

- Ngoài các triệu chứng  ở khớp, bệnh còn có các biểu hiện khác như  viêm  niệu  đạo (hay  gặp  ở  nam  giới),  viêm  cổ  tử cung, âm  đạo  ở nữ thường không có triệu chứng. Biểu hiện  ở mắt thường gặp là viêm kết mạc, viêm võng mạc, có thể giảm thị  lực  cấp  tính. 

Tổn  thương  da  và  niêm  mạc  hay  gặp  là: viêm  da  và  móng,  viêm  loét  bao  qui  đầu,  viêm  loét  lưỡi, viêm dạ dày, ruột... Các tổn thương nội tạng như viêm màng ngoài tim, hở động mạch chủ rất hiếm gặp.

Xét  nghiệm: 

Xét  nghiệm  máu  có  hội  chứng  viêm  sinh  học: bạch cầu trong máu, máu lắng, protein C phản  ứng (CRP) tăng nhất là trong các trường hợp có  viêm khớp ngoại  biên.

Xét nghiệm nước tiểu  có thể có biểu  hiện viêm nhiễm. Lấy dịch niệu  đạo, cổ tử cung xét nghiệm  để tìm vi khuẩn.

Xét nghiệm huyết  thanh,  dịch  khớp  để  xác  định  mối  liên  quan  với Chlamydia  trachomatis.  Chụp  Xquang  cột  sống,  khung  chậu, khớp ngoại biên phát hiện các dấu hiệu viêm khớp (khe khớp bị mờ, hẹp) . Xét nghiệm máu tìm yếu tố HLA-B27.

Chẩn  đoán bệnh:

Chủ yếu dựa vào các triệu chứng lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh. Tiên lượng bệnh: nói chung là tốt,  thời  gian  mắc  bệnh  có  thể  kéo  dài  từ  vài  tuần,  vài tháng  đến vài năm. Bệnh có thể khỏi hoàn toàn, tuy nhiên có thể hay tái phát.

Điều  trị  bệnh:

Sử  dụng  phối  hợp  các  thuốc  chống  viêm không  steroid  như  diclofenac,  piroxicam,  meloxicam,  các celecoxib... với sulfasalazine cho hiệu quả tốt.

Kháng sinh thường  được  dùng  kéo  dài  nhiều  tháng  như  nhóm  quinolone, tetracycline..  ngăn  chặn  bệnh  diễn  biến  sang  mạn  tính. Corticoid toàn thân ít hoặc không có tác dụng nên chỉ dùng để tiêm nội khớp.

Lưu ý kỹ thuật tiêm nội khớp chỉ do bác sỹ  chuyên  khoa  chỉ  định  và  thực  hiện  trong  điều  kiện  vô trùng,  tránh  lạm  dụng  vì  có  thể  gây  các  tai  biến  nhiễm khuẩn, tàn tật...

Một số trường hợp ít  đáp  ứng với các biện pháp trên phải phối hợp thêm các thuốc  ức chế miễn dịch như Methotrexate, Azathioprine...

Phòng bệnh chung:

Không quan hệ tình dục với người đang bị viêm nhiễm đường sinh dục-tiết niệu. Nên sử dụng các biện pháp phòng vệ như bao cao su...

Cần phải điều trị cả bạn tình và tránh quan hệ tình dục trong thời gian điều trị. Cần uống nước đầy đủ và giữ gìn vệ sinh sạch sẽ bộ phận sinh dục trước và sau khi quan hệ tình dục.

Tốt nhất là không quan hệ tình dục ngoài hôn nhân vì khó mà biết được các đối tượng này có mắc các bệnh hoa liễu nào khác không.

Theo TS. Đào Hùng Hạnh, BV Bạch Mai - Benh.vn